Voor wie het zich nog zou herinneren: in mijn vorige Dagboek had ik het over de Mestbank die mij een boete toestuurde van bijna 10.000 € te veel. Ik kon daar toen echt niet mee lachen heb hier alle details uit de doeken gedaan. Dat ik geen gangster ben, maar dat ik op het verkeerde moment een terechte actie heb gedaan die me nu nog altijd zuur opbreekt. Het kan een ongelooflijk toeval geweest zijn, maar 3 dagen na het verschijnen van mijn Dagboek in Boer & Tuinder kreeg ik een brief van het hoofd van de Mestbank Dhr Struyf met de boodschap dat men mijn dossier zéér aandachtig zou bestuderen. Verleden week kreeg ik aangetekende bericht dat mijn bezwaar ontvankelijk werd beschouwd en dat ik binnenkort de juiste berekening zou mogen verwachten. En eerlijk is eerlijk, er waren ook verontschuldigingen bij voor de aangedane ongemakken. Wel een beetje goedkoop om zich daar zo mee vanaf te maken natuurlijk, ik vraag mij af als ik een inbreuk zou plegen ten overstaan van de Mestbank ter waarde van 10.000€ als ik er ook met een welgemeende “sorry” zou vanaf komen. Een (gedeeltelijke) kwijtschelding van mijn boete zou ik eigenlijk wel geapprecieerd hebben
Het lijkt wel alsof de zomer een tijdje heeft stilgestaan door de aanhoudende droogte. Alles in het najaar is er vlugger dan verwacht. De graangewassen werden vlot binnengehaald, de oogst van de maïs was aan de vroege kant, koeien en jongvee staan al in de stallen, er is alweer geploegd en gezaaid en straks binnen twee weken is het Landbouwsalon er al weer. Zouden we dat kunnen combineren met de pakjestijd? Als je de organisatoren van Agribex mag geloven is er van doemdenken geen sprake. Ofwel zijn die mannen grote luchtfietsers ofwel hebben ze niet echt een zicht op de agrarische markten, denk ik. Noem eens één sector waar er een fatsoenlijk inkomen als loon voor werk kan verdiend worden? Laat staan dat we dan nog zouden investeren in arbeidsgemak, efficiëntie of milieubevorderende ingrepen. Eigenlijk is het wel echt tegenstellend, de voorlichting vertelt ons dat we op het goede moment moeten investeren, en dat is meestal als de markttendensen laag zijn, dan staan we even later (meestal één tot twee jaar) klaar om geld te verdienen tegen dat het een keer goed gaat. Dit zou ook de moment moeten zijn om ons eens goed bij te scholen en nieuwe kennis op te doen. Helaas, de werkelijkheid van de lopende zaken (en de lopende rekening) dwingt vele gezinnen om nog eens een tandje bij te zetten en wat meer te presteren of wat meer dingen zelf te doen die anders zouden uit handen gegeven worden. Ook de vergaderkalender staat vol met interessante lezingen en bijeenkomsten, maar onze tijd is zo beperkt. Ik kan mij er daarbij zeer sterk aan ergeren dat men een melkveehouder om halfacht of acht uur fris gewassen in een vergadering verwacht. Vanwege steeds groter wordende afstanden zou men dan van ons verwachten dat wij om zeven uur al gedaan hebben met ons werk. Misschien kan dat bij vele anderen, maar bij mij meestal niet. Ik heb er geen probleem mee om vroeg op te staan, en misschien ’s avonds iets later binnen te zijn (rond acht uur is zowat mijn gemiddelde), als de dag dan een beetje kan ingedeeld worden met nu en dan een rustpauze. Vele melkveehouders slaan meer de richting van de automatisering en kiezen voor de robot om de koeien te melken. Wat een prachtig stuk techniek! En wat een uitgelezen manier om de boer meer “quality time” te bezorgen. Het komt mij dan ook vreemd voor dat het net deze mensen zijn die je minder op een vergadering ziet dan vroeger, hoewel ze hun tijd toch anders en beter kunnen inrichten. Andere inzichten? Andere horizonten?
In onze streek zijn een paar opendeurdagen geweest met melkveehouders die hun investering in een prachtige nieuwe stal showden aan het grote publiek. En met recht, wat een mooie en moderne en diervriendelijke bouwwerken. Dit zijn meestal boeren die in de euforie van de hoge melkprijs een toekomstvisie ontwikkeld hebben die mijn diepe respect kan wegdragen. Ik twijfel er echter niet aan dat zij gedurende het bouwtraject, en geconfronteerd met de lage prijzen, wel menige keer in hun haar zullen gekrabd hebben, voor zover zij er nog hebben. Ook wij hebben op ons bedrijf een toekomstvisie ontwikkeld, hoewel wij andere sporen volgen. Waar anderen investeren in vergroting en speculeren op groei zoeken wij het eerder in de breedte en proberen wij de zelfde liter melk op een betere manier te valoriseren. Ik denk niet dat het een kwestie is van wie nu het meeste gelijk heeft in zijn visie, de toekomst zal het uitwijzen. Men moet namelijk doen waar men toe in staat is, elk op zijn best mogelijke manier.
Al moet ik vaststellen dat ik steeds minder haar begin te krijgen , en ik vraag mij af of dit een uiting is van erfelijke factoren, van de leeftijd, of van de …..

Luc Callemeyn

Mijn tweede zus is nachtverpleegster in het Sint-Jozefsziekenhuis in Izegem, hetzelfde ziekenhuis waar ik drie jaar gewerkt heb, na mijn afstuderen in de jaren tachtig. Enkele personeelsleden geven er al jaren samen een tijdschriftje uit, Het Pilleke – van originaliteit gesproken. Bij toeval is één van die Pillekes hier bij mij terechtgekomen. Mijn moeder, die ook graag leest, is namelijk geabonneerd op Libelle en die Libelles gaan de familie rond, om als laatste bij mij terecht te komen. En laatst zat er dus een Pilleke van mijn zus tussen. Ik heb het uiteraard doorbladerd en de nieuwtjes gelezen. De algemeen chirurg was gestopt, die ene verpleegster had haar eerste kleinkind, de vader of moeder van een andere verpleegster waren gestorven enzovoort. Allemaal bekende namen, die verre herinneringen naar boven brachten. Herinneringen aan een toch wel mooie en toen nog zorgeloze tijd met collega’s van ongeveer mijn eigen leeftijd. Er stond ook een artikel in van Sis uit de operatiezaal, namelijk over die algemeen chirurg die ermee ophield. Ja, Sis, waar ik dikwijls mee zat te eten ’s middags in de refter en die vóór mijn huwelijk uitdrukkelijk beloofd had dat ze mij ooit zou komen bezoeken op mijn boerderij in de Westhoek. Die ‘ooit’ is er nog steeds niet van gekomen en ik verwacht het nu ook niet meer.
Wat mij bij het lezen het meest overviel was een gevoel van eenzaamheid en heimwee naar leeftijdsgenoten, naar collega’s waarmee je over van alles en nog wat kon praten en waar je plezier kon mee maken. Ja, ons beroep is geëvolueerd naar een zeer eenzaam beroep. Zeker voor de vrouw, en alleszins op een boerderij zoals de onze. Als er hier toch nog eens mensen het erf komen opgereden, dan hebben ze mijn man nodig. Met mij kunnen ze blijkbaar niets aanvangen.
Wanneer ik terugblik op die zesentwintig jaren die we boeren, is er toch veel veranderd! Alles steeds meer en groter, maar ook veel eenzamer. Er komt bijna niemand meer op ons erf tenzij we er zelf om gevraagd hebben. En als er toch nog eens iemand komt, dan hebben we allesbehalve veel tijd. De veehandelaar bijvoorbeeld kwam vroeger – na het onderhandelen met Bernard – binnen in de keuken. Hij dronk er een kopje koffie en praatte over koetjes en kalfjes. De voederhandelaar was ook graag gezien. Meestal kwam hij ’s avonds laat en we konden gezellig babbelen met hem. Met de veearts voor het rundvee praatte ik ook graag, over de studies van zijn en onze kinderen en over van alles en nog wat. Ook weggevallen dus.
Toen de kinderen klein waren en ik ze naar en van school haalde, zag ik meestal ook iemand waarmee ik dan een praatje maakte. Dat hoefde daarom niet lang te zijn, maar het deed toch deugd. Later, hier in Vlamertinge, voerden de buurvrouw en ik bij slecht weer de kinderen naar de middelbare school en we zagen elkaar dus regelmatig. Dat is ondertussen ook voorbij. Diezelfde buurvrouw zit telkens een deel van het jaar omringd door maïs op haar hoeve. Ze is altijd blij als de maïs gedorst wordt, zodat ze toch weer iets van de bewoonde wereld ziet. Anders zit ze net op een eiland en als de wind goed zit, hoort ze enkel de pieptoon van onze verreiker als die achteruitrijdt. Dan zegt ze bij zichzelf: “Bernard of Mathieu zijn weer bezig met hun machine.”
Ja, veel volk zien we hier dus niet meer. Terwijl de facturen vroeger gebracht werden, worden ze nu opgestuurd. Pas op, het is niet allemaal donker, want zo worden we ook niet nodeloos beziggehouden, maar soms overvalt me toch een eenzaam gevoel. Ik ben ook niet het type dat gemakkelijk iemand opbelt om uren aan de lijn te hangen.
Gelukkig zijn onze kinderen nog niet allemaal het huis uit en zorgen die voor wat ambiance. En het is ook een geluk dat mijn man en ik goed overeenkomen, anders zou dit toch wel een beetje de hel zijn.
Wat we allebei ook aangenaam vinden, is met personeel werken voor de bloemkooloogst. Wij werken nog niet met Polen, maar met mensen uit de streek. ’s Middags maak ik nog altijd een maaltijd voor hen klaar. De ene keer soep, brood en charcuterie; als ik wat meer tijd heb een eenvoudige, warme maaltijd. Sommigen zullen dit nu stom en onnozel vinden en een vermindering van de winst. Het is inderdaad een extra kost en inspanning, dat weten wij ook wel. Maar we hebben heel aangenaam personeel en er zitten goeie vertellers tussen, zodat wij hier soms plat liggen van het lachen. En die momenten zouden Bernard en ik niet graag missen, ook al heeft het zijn prijs. Het brengt bovendien kleur in ons leven. We leven toch maar één keer en zoals men dan zegt: “Niemand neemt zijn geld mee in zijn graf!” Tenzij de farao’s in Egypte indertijd, maar dat is ook al heel lang geleden.

– Bernadette Jonckheere-

Een paar dagboeken geleden maakte ik het verwijt dat Cupido de kneepjes van het vak wat aan het verliezen was, althans wat mij betrof. Nu moet ik mijn woorden terugnemen. Hij doet het nog steeds – twee harten raken, recht in het midden, zonder internet, ‘Boer zkt. Vrouw’ of welke andere vorm van bemiddeling dan ook. Gewoon lekker ouderwets, in het café. Twee blikken die elkaar treffen en dan boem, een scheikundige reactie. De eerste schuchtere contacten, een afspraakje maken en dan ben je gelanceerd. Het is allemaal nog pril, maar ‘houden van’ is nu eenmaal een werkwoord en we werken er dan ook aan.
Ik klasseer mezelf niet als praktiserende, maar daarom ook niet als een minder gelovige. Ik ga ervan uit dat God ook mijn geluk goedgezind is. In mijn gelovigheid wil ik ook wel eens denken dat de huidige crisis een straf zou kunnen zijn van diezelfde God, omdat we te gulzig zijn geweest. Nooit genoeg, steeds groter, meer, rijker, verder, hoger, nog niet tevreden dus. Of is dit gewoon een afstraffing van de economie zelf? Vraag en aanbod, overproductie? Zijn we te gulzig geweest? Of is het gewoon een vergissing, want wij zijn nu eenmaal het superieure ras, de mens? Prachtig toch hoe graaf Maurice Lippens zijn foute beslissing verwoordde als ‘een vergissing’? Wel, wees gerust, ik maak zelf ook best wel eens een foutje, en zeker niet met de intentie om schade te berokkenen – ook al is er die dan wel als die fout gebeurt binnen de exploitatie van mijn bedrijf.
Ik durf het bijna niet te zeggen, maar tot op heden heeft de crisis geen vat op mijn omzet. Erger nog, de cijfers van het derde kwartaal lagen net iets hoger dan het vorige jaar. Ik verkeer zeker nog niet in euforie, want het vierde kwartaal is doorslaggevend binnen mijn bedrijf. Over het algemeen durf ik te stellen dat de boomkwekerijsector tot op heden in mindere mate iets merkt van de huidige crisis. Wel hoor ik steeds vaker – en ik merk het ook bij mijn klanten – dat er een sterke terughoudendheid is als het gaat om orders plaatsen voor het komende najaar en het voorjaar van 2010. Ik ben ervan overtuigd dat we de reden hiervoor moeten zoeken binnen de productie en afzet van onze sector. Beide zijn zeer verscheiden en meestal staan wij als producenten zelf in voor de verkoop en het vermarkten van onze producten. Zou ik dan durven zeggen dat de tussenhandel de grote boeman is? Wat denkt u nu zelf? Ik vergis me vast!
Ik heb het gevoel dat ik hier last krijg van mijn Antwerpse dikke nek. Laat ik dan maar meteen doorgaan met mezelf hevig op de borst te kloppen. Vaste dagboeklezers kennen de meeste schrijvers en hun bedrijf, maar ik zal kort nog eens mijn situatie schetsen. Ikzelf heb net als mijn ouders een klein, familiaal bedrijfje. Geen vennootschapsvorm maar een eenmanszaak, ook lekker ouderwets dus. Wel met een economische boekhouding. Mijn mening over het forfaitaire systeem hou ik best voor mezelf. We zitten met een erg intensieve productie, beide bedrijven op niet veel meer dan 1 hectare. Onze afzet is vooral exportgericht. Onze planten gaan in het buitenland meestal naar andere boomkwekers, als uitgangsmateriaal. Vervolgens vinden ze dan hun weg naar de consument, vaak in weer een ander land. De gedachte dat onze planten soms half Europa afreizen, zorgt dan weer wel voor euforie. Ik zal eerlijk zijn: mijn inkomsten? Weg, euforie. Onze bedrijven zijn leefbaar, maar niet meer dan dat. Ik ben er tevreden mee, dat is me meer waard dan een dure wagen. Dat men dergelijke bedrijven maar eens meer promootte en beloonde. Dit type bedrijf is niet grondverslindend, hoeft geen gebruik te maken van buitenlandse arbeidskrachten, geen risico op overproductie, flexibel, milieubewust en dan toch nog mee zorgen voor een positieve handelsbalans! Er zou een Nobelprijs voor moeten bestaan.
Even terug met de voeten op de grond. Ook al meen ik wat ik schrijf, dit is niet de oplossing. Ik besef maar al te goed dat kleine bedrijven net als de hele grote nodig zijn om samen te zorgen voor een goed draaiende economie. Ieder met zijn verantwoordelijkheid. Toch missen we soms de juiste bedrijfsleiders, vrees ik, in alle sectoren dan.
Met dit opscheppen ben ik bijna mijn wasbordje vergeten. Beschouw het maar als een midlifecrisis, maar ik had het foute idee om eens te werken aan een ‘sixpack’ (buikspieren als een wasbordje …). Na enkele maanden intensieve ochtendtraining verschijnt er iets dat je met je ogen half toe, bij de juiste belichting, onder de juiste hoek, zou kunnen beschouwen als buikspieren. Naar het schijnt verhoogt het je marktwaarde, bwa! Zouden ze met de melk ook maar eens moeten doen, een sexy imago geven! Moet je maar eens opletten wat dat geeft. Dergelijke waanzinnige ideeën vragen veel inspanningen, soms met een resultaat, maar dat resultaat verdwijnt ook vaak veel sneller dan gewenst. Was het met de crisis ook maar zo.

– Henk van Beek-

’t Vliegplein
Ik heb iets unieks beleefd, beste lezer, maar eerst dit woordje vooraf.
In de jaren 83 en 93 werd onze streek doorkliefd voor de aanleg van twee gaspijleidingen. De buizen – eentje van 90 centimeter diameter en eentje van 1 meter – liggen zo’n 10 meter naast elkaar. Ons bedrijf kreeg slechts een ‘schampschot’ van deze grote werken, want er loopt slechts 55 meter gasbuis door een van onze velden. Verschillende van mijn buren zagen hun bedrijf echter tweemaal letterlijk in tweeën gekliefd. De werken waren dan ook gigantisch. De grond werd droog gezogen over het hele traject. In alle weersomstandigheden werd 10 meter breed de teeltlaag afgeschept en op grote dijken gelegd. Er was een werkzone van nog eens 20 meter voor het openvoeren van de buizen, het graven van de grachten, het aaneen lassen van de buizen, het inleggen van de pijplijn in lengten van honderden meters. Vervolgens alle ondergrond terug in de sleuven en ten slotte de teeltaarde opnieuw openduwen. De ene keer was het een modderpoel van jewelste, de andere keer een stofferige woestenij. U begrijpt dat er op deze zone een grote structuurhypotheek rust voor vele jaren. Wij zijn nu 26 en 16 jaar verder. Het traject van de buizen is aangegeven met feloranje gekleurde bakens, die vanuit de lucht goed zichtbaar zijn. Regelmatig vliegen er helikopterpatrouilles overheen, om de pijpleidingen na te zien. Ten tijde van de gasramp in Ghislenghien bijna dagelijks, want het gaat verderop over dezelfde buis. De zomer van 2003 was heel zonnig en droog, je herinnert je dat wel. Ik heb toen eens nagevraagd of ik niet met zo’n helikopter mocht meevliegen. Eerst kon dat niet, dan weer wel, maar na veel vijven en zessen over verzekering en veiligheid is het mij niet gelukt. Tot daar.
Het kan toch niet anders dan dat zo’n drastische werken hun sporen nalaten in onze velden. Nu, zoveel jaren later, is er van op de begane grond niet veel meer te merken. Alleen in zeer droge of zeer natte periodes worden wij toch met het verleden geconfronteerd. Loonwerkers weten maar al te goed waar de buizen liggen. Zo kan je met een vat mest of een kar maïs plots doorslaan tot op de assen, met alle geknoei vandien. In droge perioden zijn lichtere oogsten boven de buizen de regel. De capillair opstijgende vochtvoorziening zal toch nooit meer dezelfde zijn, tenzij misschien over heel wat jaren.
Het is nu opnieuw zeer droog. Komt er nu toch wel iemand vragen of hij geen gemaaide weide kan gebruiken om op te stijgen en te landen met zijn ‘vroemtuig’. Natuurlijk kan dat, maar ik dacht daarbij onmiddellijk aan de buizen. Zeg wel nooit zomaar ‘vliegmachien’ tegen een paramotor trike. Het is een vliegend wonder! Het toestel weegt amper 165 kilo en heeft een parachute of parapente in de vorm van een omgekeerde hangmat. Een driewielig onderstel – dat een beetje doet denken aan de gocarts op de zeedijk – met daarop van achteren een vinnige tweetaktmotor en een vierbladspropeller van anderhalve meter diameter! Een paar boordinstrumenten, een noodparachute, een helm, een windbril, een radio – zodat piloot en passagier met elkaar kunnen praten – en heel veel touwtjes … Meer is het niet, maar in een paar seconden vlieg je 150 meter hoog, tegen gemiddeld 70 kilometer per uur. Rondom jou alleen de echte open ruimte en diep onder jou prachtige beelden. Alles is zo mooi vanuit de lucht, zo perfect afgelijnd. De vuile kantjes zie je niet. De beroemde Omegabocht in de Leie, het Ooidonkkasteel en zijn tuinen, de zonsondergang …
Echt opvallend zijn de vele zwembaden bij de villa’s in Deurle en Sint-Martens-Latem, ja zelfs in ons dorp Sint-Martens-Leerne. Ons dorp deelt duidelijk mee in het residentiële karakter van onze vele bekende buurdorpen. Wij leven in een weelderige tijd. Als je bedenkt dat mijn grootouders nooit gevlogen hebben en je nu in je achtertuin de lucht kunt ingaan? The sky is the limit! Ons hele gezin heeft meegevlogen, één voor één, en iedereen was ‘in de wolken’.
Oh ja, de buizen! Wel, je zag ze heel, héél goed liggen. Soms heel scherp, elke buis alsof je met röntgen door de bodem keek. Soms twee vagere maar bredere stroken en op nog andere plaatsen zijn de twee stroken samen geslibd tot één brede band, met duidelijk flauwere gewassen. Op andere plaatsen zie je dan bijna niets. Waren de werkomstandigheden er beter of schenkt de boer er meer aandacht aan de humustoestand van zijn grond?
Voor de weide waar wij opstegen en landden, had ik nog niet echt een naam voor de boekhouding, de verzamelaanvraag of mijn bemestingsregister. Andere percelen hebben hier een naam: ’t Viergemet, de Halsbrug, de Quatem, de Snellaert … Wel, dit probleem is van de baan: ’t Vliegplein! Met een zeer hartelijke dank aan piloot Stefan Vercambre.

– Johan Schollier -

Na maanden wachten en na heel wat voorbereidende werken zijn mijn 5500 legkippen toegekomen. Er zijn zeker boeren die het zich nog herinneren van 50 jaar geleden. Wel, mijn hok is net zo gebouwd. Een derde binnenin is vloer en twee derde is roosters, die 80 cm hoger liggen dan de vloer. Op die roosters liggen van die open voederkettingen, en waterlijnen die ’s nachts ook gebruikt worden als slaapstokken. De legnesten staan middenin, in de lengte van het gebouw, en de eieren worden via een afvoerband naar het eierlokaal afgevoerd. Er komt zonlicht door de vensters in het hok en er zijn deurtjes die we bij goed weer kunnen openzetten, zodat de kippen kunnen scharrelen op de weide van 2,6 ha.
Je ziet zo dat die kippen gelukkig zijn. Ze lijken wel met je te discuteren, hoewel ik ze natuurlijk niet versta. Als mijn vrouw in het gebouw haar toer doet om de grondeieren op te rapen, dan volgen de kippen haar en ze vliegen op haar schouders. Kortom, de Europese regering die de wet gestemd heeft om de kippen opnieuw hun vrijheid te geven, die heeft de juiste beslissing genomen.
Maar, werk dat er aan die kippen is. Eén persoon heeft er zeker vier uur per dag voor nodig. Gelukkig blijft mijn oudste zoon nu thuis en hij is redelijk enthousiast. Ik heb hem ervan moeten overtuigen dat boerenknecht zijn voor hem minder opbrengt dan eierboer te zijn. Als het eerste geld binnenkomt, zullen we zien of het bewaarheid wordt. “Chapeau”, – of in het Vlaams “Hoedje af” – zegt mijn buurman tegen me, “als jij die kippen bij je bedrijft neemt.”
“Het is een echte Vlaming”, zei mijn buur tegen zijn collega’s. Zelf kweekt hij alles wat begint met de ‘p’ van poignon – in het Nederlands zouden we zeggen met de ‘g’ van geld. Bij onze Franse (akkerbouw)producten zijn er heel wat die met de letter P beginnen: paille, patates, poules, poulets, en pois (stro, aardappelen, legkippen, braadkuikens en erwten). Toen ik hier aankwam, teelde ik ook maar twee akkerbouwproducten, net als de anderen. Maar, eerlijk gezegd, je kan daar niet rijk mee worden. Monocultuur dateert nog uit de tijd van Mansholt. Het kan misschien als je een heel groot bedrijf hebt, en dan nog. Hoe kan je nu in deze tijd geld verdienen, als je je meststoffen aan de ene kant van de wereld moet halen en dan je tarwe weer de andere kant moet opsturen tegen een veel te lage prijs. De tarwe die ik vandaag plant, moeten de meelhandelaars bij voorrang kopen. En de mest van mijn halal kippen, mijn twee hokken mestkippen en mijn legkippen is nu ruim voldoende zodat ik geen potas en fosfaat meer hoef aan te kopen.
Na weken droogte hebben we eindelijk op 17 oktober onze aardappelen ingeschuurd. Andere jaren konden we bij het inschuren telkens aardappelen in Big Bags verkopen aan Portugal of Spanje. Nu zien we hier geen enkele handelaar. Het is net alsof er niemand honger heeft.
Op 20 oktober beginnen we tarwe te zaaien, met als hoofdsoorten Soissons en Apache, twee variëteiten die weinig onderhoud vragen. Voor Soissons krijg ik zo’n 10% meer, daarom mag die variëteit iets minder opbrengen. Ze kost ook minder. Het koolzaad dat ik in de droge maand september gezaaid heb, is in plekken opgekomen. De planten die in deze maand oktober bovenkomen, zullen – vrees ik – de winter niet halen. Met mijn suikerbieten haal ik een rendement van 94 ton, aan 16% suiker voor de 40ste week. Waarschijnlijk het topjaar van mijn leven. Mijn conservenerwten brachten een 4000 euro op per ha, ook een topjaar. Maar de bonen die ik na de conservenerwten geplant heb, brachten amper 6 ton/ha op door de droogte.
Van de tarwe was het rendement zo’n 9 ton, net als vorig jaar. Er werden ook rendementen genoteerd van 13 ton, maar van sommige coöperaties hoorde ik dat er nogal wat boeren amper 7 ton per hectare geleverd hebben. Meestal hebben die op enkele percelen – weggemoffeld van de straat en niet zichtbaar – gewoon geen meststoffen aangebracht.
Bij het leveren van de tarwe hebben we een voorschotprijs van boven de 90 euro per ton gekregen. In Zuid-Frankrijk hebben de boeren zo’n 135 euro/ton gekregen, maar velen moeten nu het verschil terugstorten. Eigenlijk is die prijsdaling er maar gekomen toen wij in het noorden aan het dorsen waren. De zuiderse boeren waren twee weken eerder aan het dorsen en hun coöperatie kon die catastrofe niet voorzien.
Eerlijk gezegd, er komen meer en meer kleine veranderingen die ik vroeger nooit heb meegemaakt. Er zitten hier nog Franse appelboeren met hun appelen van vorig jaar in de koelcellen. Er zijn ook boeren met aardappelen en tarwe die al meer dan twee jaar oud zijn. Zelf heb ik mijn stro van vorig jaar niet helemaal willen verkopen. En kijk nu, had ik het geweten …

– Pierre Michels

De zomer is voor ons nog altijd vakantietijd. We doen wel al het werk dat we willen doen – en dat is op sommige dagen best wel wat – maar het ritme ligt toch net iets anders. Dat heeft natuurlijk alles te maken met onze schoolgaande kinderen. Daarnaast is de zomer bij ons ook elk jaar een komen en gaan van slapers, voornamelijk van de familie. Nu ben ik hier wel al het moeilijkste door, omdat degenen die komen slapen eigenlijk allemaal hun plan kunnen trekken wat kledij betreft. Mijn deel bestaat er vooral nog uit om op tijd en stond voldoende eten op tafel te krijgen. Voor de rest probeer ik toch maar niet te veel op de slaapkamers te gaan kijken, want dat durft wel eens op een ravage te lijken. Ondertussen heb ik wel al geleerd dat het helpt om hen een wasmand te geven om hun vuile kleren in te doen, dan hoeven we die op de laatste dag enkel nog in een zak te steken. Dat vinden de kinderen best gemakkelijk en eigenlijk de moeders ook, want de propere kleren en vuile was raken niet door elkaar.
Nu hebben we deze zomer echt wel enkele leuke dingen gedaan. Heel in het begin van de vakantie hebben we ons ‘uitwisselingsproject’ gehouden. Dat kwam er eigenlijk op neer dat we al de kinderen van de kant van mijn man – en dat zijn er best heel wat – hadden herverdeeld volgens leeftijd en geslacht. Voor de kinderen bleek dat fantastisch, want dat betekende dat ze eindelijk eens een paar dagen konden doorbrengen met leeftijdsgenoten, zonder last van broers of zussen. Voor ons was dat eigenlijk ook wel plezierig. Wij kregen vier meisjes, waaronder onze eigen dochter. Dat is toch wel heel iets anders dan drie zonen en één dochter. Er werd heel wat meer afgebabbeld en de badkamer was heel wat meer uren bezet. Snel iedereen klaar om ergens naartoe te vertrekken is dan niet zo evident. Maar als je ’s avonds in huis komt en ze staan klaar met een aperitiefje en een dessertbordje, dan is dat toch echt iets om van te genieten.
Wat later in de zomer kwamen er nog eens drie kinderen slapen, van Geert zijn zus. Zij zijn de enigen in de familie (aan Geerts kant) die thuis geen landbouwbedrijf hebben. Het meisje heeft het niet direct op de boerderij begrepen. De zonen, negen en zes jaar, halen haar deel duidelijk in. Zij vinden het fantastisch om koe te spelen. Het komt er dan op neer dat er één de boer speelt en de rest zijn de koeien. Wat is er dan fantastischer dan in alle leegstaande stallen te kunnen rondlopen? Je hoort ze van een heel eind ver staan loeien. Of ze staan met hun hoofd door een voederhek en de boer moet dat weer los maken voor ze eruit kunnen. Niets zou hen beletten om er zo tussenuit te kruipen, maar wil het een beetje levensecht zijn, dan is het toch beter dat je dat met je hoofd doet. Een paar keer per dag zie je ze door de melkput gaan, want ja, koeien moeten gemolken worden. Na het melken doet de boer ze naar de weide en je ziet ze plots op de weide lopen. Ze blijven niet allemaal samen, maar verspreiden zich over de hele weide.
In het begin vroegen we ons wel eens af wat ze daar aan het zoeken waren. Maar dan bleek dat ze weer eens koe aan het spelen waren, en dat ze blijkbaar liepen te grazen. Ze gingen zo op in hun spel dat zelfs Bram (veertien jaar) mocht – of moest – meespelen. De ene keer eens als boer, en de andere keer als koe. De eerste ochtend was Bram in zijn bed blijven liggen, terwijl de andere jongens, zonder wekker, toch al vroeg wakker waren. De tweede ochtend vroeg de jongste aan Bram of hij hem niet mocht komen wakker maken, want ze gingen weer koe spelen. Bram heeft gelukkig genoeg fantasie en hij vond dat geen probleem. Het gevolg was dat er die ochtend al om zeven uur volop bedrijvigheid was in de stallen. Niet alleen wij liepen er rond, maar ook de kinderen waren alweer koe aan het spelen.
’k Moet zeggen dat we er meer dan eens naar hebben staan kijken. Het was in elk geval een mooi schouwspel. En dan beseffen we weer ten volle dat we volop moeten genieten van die mooie momenten, want de kans is groot dat dat over enkele jaren voor ons verleden tijd zal zijn.
Toen we later aan hun ouders het hele verhaal vertelden, herkenden ze dat ogenblikkelijk. Ook thuis blijkt dat hun favoriete spel; inspiratie daarvoor doen ze op bij ooms en tantes op de boerderij. Wat hun buren daarvan maken, dat zullen we waarschijnlijk nooit weten, maar hopelijk hebben ze genoeg fantasie om er met de glimlach het hunne van te denken.
En zo was het al eens een komen en gaan van kinderen. De ene keer hadden we één of twee kinderen aan tafel, en enkele dagen later acht. Het mooie weer hielp natuurlijk wel een handje om het allemaal leefbaar te houden. Op het einde van de vakantie bleek dat nog niet alles op de planning van ‘komen slapen’ en ‘gaan slapen’ ook echt is kunnen doorgaan. Dus ook volgend jaar belooft de grote vakantie weer te kort te zijn.
– Carine Cornu

Ik zou deze dagboekbijdrage willen beginnen met de omschrijving van wat een dagboek voor mij is. In het woordenboek wordt dit beschreven als ‘een boek waarin men zijn persoonlijke bedenkingen en belevenissen opschrijft’. De reden waarom ik met deze omschrijving begin is simpel; ik word geregeld aangesproken over wat ik hier neerschrijf. Die reacties gaan dan zowel over de stijl als over de inhoud. En laat mij eerlijk zijn, ik vind het plezant om daarover aangesproken te worden want dat wil zeggen dat men mijn stukjes leest. Gelezen worden is uiteindelijk de bedoeling van iedereen die iets neerschrijft dat gepubliceerd zal worden.
Schrijven kan je met verschillende bedoelingen doen. Je kan schrijven om de mensen te ontspannen, je kan schrijven om de lezer te informeren … Je kan ook – en dat is mijn bedoeling en de bedoeling van deze rubriek – schrijven om de lezer te laten kennismaken met je eigen kijk op de wereld. Aangezien ikzelf melkveehouder ben, is het niet meer dan logisch dat het dan vooral gaat over mijn mening en bedenkingen op de ontwikkelingen in de landbouwsector, en meer specifiek in de melkveehouderij.
Laat me daarom nog eens duidelijk stellen dat ik hier mijn mening als privépersoon neerschrijf en dat ik alle respect heb voor mensen met een andere mening. Ik hoop alleen maar dat die andere mening echt jouw mening is en niet die van een voorlichter die in jouw plaats denkt. Want, hoe mooi deze mensen ook kunnen praten, wanneer het verkeerd loopt, zit jij als boer wel met de gebakken peren en ben je zelf verantwoordelijk voor de engagementen die je op hun aanraden aangegaan bent. Tot zover de inleiding.
Onlangs was ik – samen met nog enkele andere boeren uit onze regio – net als Peter Van Bossuyt en Marlies Caeyers voor de Boerenbond en iemand van het ABS aanwezig op de eerste vergadering in het kader van het Natura-2000-proces, waar het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB) kwam uitleggen wat heel dit project inhoudt en vooral wat de bedoeling is. Zoals dat meestal gaat, zoek je bij het binnenkomen een plaats aan een tafel waar al bekende mensen zitten, waardoor we als vertegenwoordigers van de landbouwsector aan dezelfde ronde tafel plaatsnamen. Aan de andere tafels zaten vertegenwoordigers van Voka, Landelijk Vlaanderen (de vereniging van grond- en boseigenaars), Unizo, Sint-Hubertus (de jagers) en Natuurpunt.
Aan elke tafel kwam iemand van ANB zitten, om de mensen rond de tafel zich te laten voorstellen en hen te vragen met welke verwachtingen ze naar de bijeenkomst gekomen waren. Ik verwoordde al meteen mijn grootste bekommernis bij dit soort plannenmakerij, namelijk dat we als landbouwsector uiteindelijk weer het kind van de rekening zullen zijn. We lazen in de folder, die het ANB uitdeelde bij wijze van kennismaking, bijvoorbeeld: ‘Het Agentschap voor Natuur en Bos stelt zich tot doel om elke dag te werken aan meer en betere bossen, natuur en groen in Vlaanderen.’ Dan hoef je echt geen pessimist te zijn om te voorspellen wie er hier aan het kortste eind zal trekken. Ik refereerde hierbij naar allerhande plannen die de groene jongens in het verleden gemaakt hadden en waar wij als landbouwsector dan in het beste geval nog enkele kleine aanpassingen konden afdwingen. Volgens de mensen van het ANB gaat dat dit keer zeker niet gebeuren, omdat alle sectoren van bij het begin inspraak zullen krijgen in de plannen. Als men inderdaad gaat werken volgens de werkwijze en basisprincipes die daar voorgesteld werden, dan kunnen we spreken van een trendbreuk die wij als landbouwsector alleen maar kunnen toejuichen.
In elke presentatie kwam die avond dezelfde slagzin terug: ‘Samen, beter en meer’. Om die slagzin in daden om te zetten, zal men bij de uitwerking van Natura 2000 – die te velde moet resulteren in de instandhoudingsdoelstellingen (IHD) voor de habitat- en vogelrichtlijngebieden – moeten komen tot een goede samenwerking tussen landbouwers, bosbouwers, industrie, jagers en natuur. Door de opmerkingen die ik maakte, kwam de vertegenwoordiger van de grond- en boseigenaars na de vergadering al voorstellen om samen aan één touw te trekken, omdat onze belangen voor een groot deel samenvallen. Want hoe dan ook zijn we in het verleden net iets te vaak voor voldongen feiten geplaatst en op verborgen agenda’s van de groene jongens gestoten, om nu onbevangen en zonder achterdocht alles te geloven wat men ons voorspiegelde.
Zo krijg ik voor de volgende maanden nog een reeks extra vergaderingen op mijn al goed gevulde agenda, want sinds maart van dit jaar zit ik ook nog als vertegenwoordiger van de bedrijfsgilden van de Boerenbond in de raad van bestuur van de vzw Regionaal Landschap Kleine en Grote Nete. Ook daar kregen we de belofte dat men enkel met consensus wil beslissen. Zouden ze de landbouw dan toch eindelijk als een evenwaardige partner zien bij het maken van plannen voor het platteland?
– Marcel Heylen

Deze zomer zond televisiezender één op zaterdagavond een interessante documentaire reeks uit waarin de aarde gefilmd werd vanuit de lucht. Geen nieuws op zich, was het niet dat in deze reeks ook verschillende aspecten aangepakt werden in verband met de natuur en de landbouw. Je kon er met je eigen ogen zien hoe de gletsjers van de Mont-Blanc aan het wegsmelten zijn, hoe de woestijn in Afghanistan weer een groot meer werd en dergelijke dingen meer. Gewoon goeie televisie, zou je zeggen, en eens leuk om te zien. Het werd pas echt interessant toen ook de hedendaagse landbouw eens vanuit een andere hoek bekeken werd onder de titel ‘Hoe voeden we straks bijna zeven miljard mensen?’ Al snel werd duidelijk welke enorme roofbouw de landbouw op sommige plaatsen pleegt. Stukken regenwoud verdwijnen voor gigantische bananenplantages. Vanuit de lucht werd getoond dat duizenden hectaren in Indonesië nu beplant zijn met oliehoudende palmsoorten, waar vroeger tropische houtsoorten groeiden. Natuurlijk ging het ook over ggo’s; het bedrijf Monsanto kwam hier niet al te best uit. Er werd ook gezegd dat de chemische bestrijding van allerlei plagen steeds moeizamer verliep en dat die voor de landbouwer bijna onbetaalbaar zou kunnen worden – iets wat we de laatste jaren zelf ook erg ondervinden. Alternatieven zoals feromoonverwarring werden ook aangehaald.
Wat mij het meeste aansprak, was het feit dat er de laatste decennia heel wat gewassen verdwijnen. Als je daarbij stilstaat, moet je wel zeggen dat dit zeker waar is. Voorbeelden zoals de perzikteelt in het Hageland en de druiven in Overijse zijn hier getuigen van. Ze worden nog wel geteeld en het is lovenswaardig dat er telers zijn die de teelt niet verloren laten gaan, maar de grote dagen van weleer zullen wel nooit terugkomen. Ik weet nog hoe ik als kind in Glabbeek massaal pruimen zag aanvoeren; vandaag moet je bijna zoeken om nog ergens een pruimenboom te vinden. Hetzelfde verhaal komt steeds terug: het is in België te duur om deze fruitsoorten nog te telen en ze worden zo goedkoop ingevoerd dat we er niet mee concurreren. Datzelfde verhaal horen we nu ook in de teelt van zure kersen, en daar zitten we nog met een afnemende vraag. Ook dat gegeven speelt mee in het verdwijnen van gewassen. Je kan wel iets telen, maar de mensen moeten het nog willen eten; soms zijn ze gewoon wat uitgekeken op je product. Pensen met kriekjes kan wel eens lekker zijn, maar ik denk niet dat dit gerecht nog wekelijks bij elk gezin op tafel staat. Zal straks de kriekenteelt ook verdwenen zijn? Ik weet het niet.
In de appelteelt speelt zich ook een dergelijk verhaal af. Het is nu de concurrentie met goedkope appels die men op dezelfde markten verkoopt als degene waar wij ooit kind aan huis waren. Vermits winstmarges de handel bepalen, kiezen ze daar nu voor de goedkope Poolse appel – of zelfs de Poolse appel in een Belgisch pakblad. Deze laatste praktijk heb ik me laten vertellen door iemand die het zelf gezien had.
In de appelteelt hebben we nu wel om de tien jaar te kampen met zware concurrentie. De ietwat oudere lezer herinnert zich zeker nog de Franse Golden. Zelf heb ik als twintiger eens deelgenomen aan een manifestatie tegen de import van fruit uit het zuidelijk halfrond. Nog enkele jaren later waren we blij dat onze veel te dikke Jonagold naar Rusland kon. Telkens kwam de appelteler sterker uit de impasse. Zelfs crisissen konden we overwinnen. De fruitteler heeft dit steeds zelf moeten oplossen. Waar werd er dit jaar betoogd tegen de lage appelprijs? Wie gaat op hoog niveau praten om de mensen te helpen die dit jaar zwaar verhageld zijn en die voor hun fruit minder krijgen dan het gekost heeft? Als er morgen met een koe of een varken iets scheelt, legt men heel het land plat, terwijl wij nog steeds onze plan moeten trekken en dan nog dikwijls te horen krijgen dat die fruitboeren toch nog rijk genoeg zijn.
Fruittelers zullen er wel altijd zijn en appels en peren ook. Gelukkig hebben we de gave van te volharden en op zoek te gaan naar iets nieuws. Zo zag ik een ondernemende fruittelersfamilie uit het Tiense rode bessen plukken met een machine. Een andere teler ging ergens bomen verzorgen, terwijl nog iemand anders zijn heil zoekt in biologische markten. Ik was ook te gast in Rillaar, bij Better3Fruit, waar men de Zari promootte, een nieuw zomerras als aanvulling op de gangbare variëteiten. Er stonden daar ook nog heel wat nieuwe appelrassen. Of er iets bruikbaars inzit, weet nog niemand; maar het feit dat men toch nog zoekt naar iets nieuws is toch al positief te noemen. Wie weet vinden we ooit nog eens een tweede Jonagold en zijn we weer vertrokken voor een aantal gouden jaren. Een mens mag al eens dromen, toch?
– Kris Van der Velpen

Op een mooie zomerse zondagavond was ik eens bezig aan de paperassen. Dat is niet zo verwonderlijk, tijdens de week zijn we druk aan het werk en dan worden al die enveloppen en papieren al vlug op een stapel gelegd. Zo nam ik ook een brief ter hand van de Mestbank. Weer ergens een toelichting om iets te doen wat we niet graag doen dacht ik. Ik ben niet erg schrikachtig meer, maar toen ik de inhoud van die brief aan het lezen was moet mij een wel erg hoorbare zucht ontsnapt zijn. Krista kwam zelfs vanuit de zetel kijken wat er scheelde. En dat was niet van de poes! Er werd mij een heffing opgelegd die ongeveer 10.000 euro te hoog was omdat ik niet genoeg aan de mestverwerkingsplicht had voldaan … in 2006!
Vele jaren geleden hadden wij als gemengd bedrijf nog varkens op de boerderij. Omdat ons hart meer bij de koeien lag dan bij de varkens hebben wij toen onze stallen verhuurd aan een zeugenhouder die zo met zijn eigen biggen een gesloten bedrijf maakte. Een sanitaire ideale droom dus. Maar toen de mestwetgeving opkwam besloten wij dat de eigenaar van de varkens ook eigenaar van de mest moest worden en zorgen voor de (betalende) mestafzet. Plots kwam echter minister Dua op de proppen die het nodig vond om mestrechten toe te wijzen aan personen, en dat vonden wij in ons geval natuurlijk niet zo juist. In volledige samenspraak met de huurder van onze stallen hebben wij toen die mestrechten op ons laten zetten, maar daarmee beschouwde men ons als overnemer uit een groot bedrijf en zo erfden wij de besmetting van de mestverwerkingsplicht. Ondertussen hebben wij al lang geen varkens meer hier, het andere bedrijf is ook al grotendeels afgebouwd, maar de heffing blijft bestaan. Al vier jaar op rij betaalden wij daar een boete voor van ongeveer 1900 euro, maar dit jaar was men er op de administratie van de Mestbank in geslaagd om ons een verkeerde berekening voor te schotelen van bijna 10.000 euro te hoog. Een mens zou van minder verschieten. Onnodig te zeggen dat dit in deze moeilijke tijden in de landbouw bijzonder ongelegen komt. Maar hoe is het eigenlijk zover kunnen komen dat iemand daar in de Mestbank (enkele tientallen?) verkeerde aangiftes verstuurd heeft? De wegen van de Mestbank zijn ondoorgrondelijk en ik zal het allicht nooit weten.
Toen ik deze heffing kreeg werd het mij gelijk bijna zwart voor de ogen. Eigenlijk dacht ik dat ik door de nieuwe reglementering van die heffing af was. Ik wist al dat die van vroeger 5 jaar ging lopen. En ik dacht dat die ten einde was. Met deze nieuwe heffing dacht ik dat ik nu misschien een nieuwe cyclus ingezet had van 5 jaar. De hoge heffing was dus van 2006. Ik wist al dat ik ook in 2007 en 2008 niet voldoende mest had verwerkt (gewoon omdat ik dat niet verplicht was) dus zag ik dat cijfer van de heffing al vermenigvuldigen met een factor 3. Meteen begon ik aan mezelf te twijfelen over mijn capaciteiten als manager van mijn bedrijf. Had ik iets over het hoofd gezien? Iets verkeerd ingeschat? En zou een stommiteit mij uiteindelijk misschien wel 50.000 euro gaan kosten? Allemaal vragen die mij die avond te binnen schoten. Later bedacht ik wat een minder sterke persoonlijkheid had kunnen doen als hij bijvoorbeeld die avond langs de loods zou lopen en daar een touw zien liggen …. En dat allemaal door een fout van de Mestbank. Boeren vandaag lopen (financieel) op de toppen van de tenen, en voor een administratieve fout aan Mestbank, Sanitel of premies worden zij gestraft met 500 of 5000 euro, het lijkt wel een willekeur. Ik vraag mij af als die verantwoordelijke van de Mestbank voor zijn onbedachte daad zal aangesproken worden? Of misschien zal het zijn chef nooit opvallen.
In ieder geval was ik er nog niet van af. In eerste instantie wilde ik mij tot een bekende politieker wenden die hier en daar wel wat te zeggen heeft. Daarna dacht ik mij een gerenomeerde advokaat aan te schaffen. Eentje die de rechtbank zou binnenstormen en die zou zeggen: “Luistert eens hier jongens, zo zit dat, en maakt dat eens gauw in orde”. Niets van dat alles, ik legde mijn geval uit aan de dienst die ook mijn mestbank aangiftes verzorgt, en die kon mij vertellen dat de Mestbank toegaf een fout te hebben gemaakt. Daarna maakt ik een afspraak met de verantwoordelijke van die dienst heffingen. Er was inderdaad een fout gemaakt, zo vertelde hij. Ik moest nu maar een bezwaar indienen. Ik zuchtte weer. Ik moest dus een bezwaar indienen dat mij handenvol geld zou kosten, terwijl de Mestbank al wist dat ze zelf in de fout waren . Ik ben nogal voor simpele oplossingen, dus stelde ik voor om mij gewoon een nieuwe, juiste heffing te bezorgen, en die vorige, zand erover. Ja, maar dat kon niet want eens een heffing uitgeschreven was moest die ook geïnd worden. Administratie!! Ik mocht dat bezwaar ook zelf en in mijn eigen woorden doen en dat heb ik dan op grond van de eerder medegedeelde gegevens zo goed en zo kwaad mogelijk gedaan.
Nog even de adem inhouden tot er een antwoord komt.

Luc Callemeyn

Tot mijn veertigste levensjaar waande ik mij onsterfelijk, zoals alle jonge mensen. Mijn man en ik spraken wel eens over wat de ander zou doen als één van ons vroegtijdig stierf, en vooral over wat er met de kinderen en de boerderij zou moeten gebeuren. Maar verder dan wat lacherige suggesties kwamen we niet. Ik zou een flinke boerenknecht in dienst nemen en hij waarschijnlijk een leuke meid of zo!
Zoals jullie wellicht al weten, kreeg ik in oktober 2000 een hartinfarct. De grond werd volledig onder mijn voeten weggemaaid en ik werd in één klap sterfelijk. Ja, die 16de oktober heb ik de hemelpoort gezien en dat doet wat met een mens. Sinds die dag ben ik soms in gedachten afscheid aan het nemen van de mijnen en van wie ik liefheb en mijmer ik af en toe hoe mijn gezin het verder zou doen zonder mij. In het begin had ik dat heel erg, maar stilletjes aan minderden die gedachten. Gelukkig zijn we ondertussen al weer een paar jaar verder en zijn de kinderen jongvolwassenen.
In 2006 werd ik nogmaals abrupt op mijn sterfelijkheid gewezen. Dat tweede infarct heeft me – nog meer dan het eerste – veel van mijn krachten ontnomen en het was psychisch ook heel zwaar om dragen. Sindsdien heb ik dikwijls het gevoel dat ik verder strompel in het leven, vooral in het boerenleven dan. Ik help wel mee wanneer en waar ik kan, maar ik kan behoorlijk gefrustreerd zijn door mijn beperkingen. Je ziet zoveel werk om je heen, zoveel dat je zou willen doen, maar er zijn dagen dat er eigenlijk niet veel uit mijn handen komt en dat ik anderen mijn taken moet laten opknappen. Ik kan daar heel ongelukkig om zijn … Andere dagen kan ik meer aan en doe ik dan weer te veel, zodat ik ’s avonds in de zetel plof en ik geen grammetje energie meer heb – zelfs niet om mijn mond open te doen en te praten. Ik moet soms meer dan een uur bekomen vooraleer er weer beweging te krijgen is in mij. Gelukkig kent mijn gezin ondertussen mijn gebruiksaanwijzing: met rust laten en weer tot zichzelf laten komen.
Was ik volgens mijn cardioloog destijds een werknemer geweest, dan mocht ik niet meer gaan werken en hoefde ik enkel nog mijn gezin te runnen.
Soms denk ik: “Kon ik maar nog lang genoeg leven, tot ik weet dat mijn kinderen hun plaats in de wereld gevonden hebben!” Maar wanneer ben je daar nog zeker van? Je kunt nu denken dat ze het alle drie goed voor elkaar hebben, maar vijf jaar later kan het al een heel ander plaatje zijn. Dus is een mens nooit gerust, hé. Maar dat geldt uiteraard voor iedereen.
Er zullen nog wel mensen zijn die zich in mijn klaagzang van hierboven herkennen. Mensen die ook één of andere ziekte met zich meedragen of doorgemaakt hebben en het ook soms verdomd lastig hebben om mee te draaien in die mallemolen van het leven. Zeker als je zelfstandig bent, is het dubbel zo zwaar – vind ik toch.
Waar ik het ook zeer moeilijk mee heb, is als er hier iemand langskomt wanneer ik net eventjes uitgeteld in de zetel lig. Als die persoon niks van me weet, dan denkt die misschien wel dat ik een luie trien ben die midden de dag zomaar in de zetel ligt en de anderen voor zich laat opdraven. Weerom voel ik dan een diepe gêne. Maar ik kan toch niet aan de eerste de beste mijn hele verhaal doen? Bovendien stuit ik ook op onbegrip. Sommigen denken dat een infarct doormaken een beetje is als een flinke griep doorstaan: eenmaal die voorbij is, is weer alles zoals voorheen. Maar zo is het helaas niet.
“Trek je dat toch niet zo aan”, zegt mijn man. “Je doet voortdurend erg hard je best.” Ik weet wel dat hij gelijk heeft. Als ik niet op een boerderij woonde, dan zou ik het toch gemakkelijker vinden om mij er niks van aan te trekken. Geen mens die erover valt als je eventjes niets doet. Maar als kind van zelfstandigen ben je van kindsbeen af zodanig geprogrammeerd dat eventjes niks doen gelijkgesteld wordt aan lui zijn. Altijd bezig willen zijn, altijd iets om handen hebben, dat werd er bij ons vroeger ingestampt en het is er dan ook moeilijk uit te krijgen. Tot het niet meer gaat, uiteraard.
“Maar ja, ik ben er toch nog”, zegt men dan. Uiteindelijk is dat wel zo. Als we hier in een straal van 1 km rond ons kijken, dan komen we tot de tragische vaststelling dat er – in de 14 jaar dat we hier wonen – al 5 jonge en zelfs heel jonge mensen die boerden, gestorven zijn. Twee heel jonge mensen door zeer tragische accidenten: iemand werd vermoord (!), een ander stierf na een hersentrauma en nu onlangs overleed een vrouw door kanker. En allemaal lieten ze een gezin achter. Dat zijn grote drama’s voor de betrokkenen. En toch draait de wereld door …
– Bernadette Jonckheere